ZIMSKO BROJANJE PTICA |
Zimsko brojanje ptica močvarica u Crnoj Gori sprovodi se u okviru međunarodnog programa International Waterbird Census (IWC), koji predstavlja jedan od najznačajnijih programa monitoringa biodiverziteta u svijetu. Program koordinira međunarodna organizacija Wetlands International i realizuje se u više od 180 država, sa ciljem praćenja brojnosti i distribucije ptica močvarica tokom zimskog perioda, kao i procjene stanja njihovih staništa.
U Crnoj Gori je program zimskog brojanja započeo 1991. godine, na inicijativu ornitologa Voislava Vasića i Ondreja Vizija iz tadašnjih jugoslovenskih institucija: Prirodnjačkog muzeja u Beogradu i Zavoda za zaštitu prirode Crne Gore uz podršku Nacionalnog Parka Skadarsko jezero. U početku, brojanje je obuhvatalo prvenstveno Skadarsko jezero, kao najveće i najvažnije močvarno područje u zemlji. Tokom narednih decenija program je postepeno proširivan na druga važna vodena staništa, uključujući Ulcinjsku solanu, Tivatska solila, deltu rijeke Bojane, Plavsko jezero, kao i akumulacije i prirodna jezera u kontinentalnom dijelu zemlje. Zahvaljujući kontinuiranom radu i saradnji različitih institucija i pojedinaca, IWC je danas prepoznat kao najdugotrajniji program monitoringa biodiverziteta u Crnoj Gori i jedan od ključnih izvora podataka o stanju populacija ptica močvarica.
Nacionalnu koordinaciju programa vodi Prirodnjački muzej Crne Gore, koji je zadužen za organizaciju terenskog rada, koordinaciju učesnika, prikupljanje i obradu podataka, kao i komunikaciju sa međunarodnom IWC mrežom. Realizaciji zimskog brojanja je do sada doprinio veći broj institucija i organizacija, među kojima su Javno preduzeće za nacionalne parkove Crne Gore, Centar za zaštitu i proučavanje ptica (CZIP) – BirdLife partner u Crnoj Gori, njemačka fondacija Euronatur, Agencija za zaštitu životne sredine Crne Gore, kao i Prirodnjačko društvo Crne Gore. Ova saradnja omogućava efikasno pokrivanje najvažnijih močvarnih područja u zemlji i razmjenu stručnog znanja i iskustva između različitih sektora.
Terenski rad tokom zimskog brojanja zasniva se na koordinisanom angažmanu profesionalnih ornitologa, istraživača, čuvara zaštićenih područja, kao i iskusnih posmatrača ptica i volontera. Brojanje se tradicionalno sprovodi sredinom januara, istovremeno sa sličnim aktivnostima u drugim evropskim i mediteranskim zemljama, čime se omogućava uporedivost podataka na međunarodnom nivou. Tokom brojanja učesnici obilaze unaprijed definisane lokalitete i koriste standardne metode posmatranja i procjene brojnosti ptica, uključujući brojanje sa obale, brodska brojanja na velikim vodenim površinama, kao i posmatranje pomoću dvogleda i teleskopa.
Zahvaljujući dugogodišnjem angažmanu učesnika, mreža lokaliteta obuhvaćenih monitoringom značajno je proširena. Od početnih nekoliko lokaliteta na Skadarskom jezeru, program je vremenom obuhvatio većinu močvarnih područja širom zemlje. Danas se redovno prati desetak ključnih lokaliteta, koji zajedno predstavljaju gotovo potpunu pokrivenost najvažnijih unutrašnjih i obalnih močvarnih staništa u Crnoj Gori, sa izuzetkom morskog litorala, čije brojanje za sada nadilazi istraživačke kapacitete. Broj učesnika u programu takođe je značajno porastao – od svega nekoliko brojača u ranim godinama sprovođenja monitoringa do više desetina učesnika koji danas učestvuju u terenskim aktivnostima.
Zimsko brojanje ptica predstavlja i važnu platformu za saradnju između državnih institucija, naučnih organizacija i civilnog društva. Program se u velikoj mjeri oslanja na entuzijazam i volonterski rad učesnika, uz ograničenu finansijsku podršku. Uprkos tome, kontinuirani rad ove mreže stručnjaka i volontera omogućio je prikupljanje vrijednih dugoročnih podataka o stanju populacija ptica močvarica, koji su od ključnog značaja za planiranje mjera zaštite prirode i ispunjavanje međunarodnih obaveza Crne Gore u oblasti očuvanja biodiverziteta.
Zahvaljujući njihovom dugoročnom radu i saradnji, zimsko brojanje ptica močvarica danas predstavlja jednu od najvažnijih aktivnosti monitoringa biodiverziteta u Crnoj Gori. Podaci prikupljeni tokom ovih istraživanja koriste se za analizu trendova populacija ptica, identifikaciju ključnih područja za očuvanje prirode, kao i za pripremu nacionalnih i međunarodnih izvještaja o stanju biodiverziteta.
Andrej Vizi, MSc.
